Historia powstania ornatu krakowskiego
W kalendarzu pod datą 6. lutego wspominamy św. Dorotę, która patronuje min. autorce zamieszczonego artykułu pt. „Historia powstania pierwszego ornatu krakowskiego”. Dziękując za zaangażowanie i przygotowanie historii powstania ornatu publikujemy dzisiaj całość artykułu, niech to będzie prezent imieninowy 🙂 Szczęść Boże wszystkim Dorotom 🙂
Powstanie pierwszego w historii ornatu krakowskiego, ma swoje źródło w inspiracjach Księdza Kanonika Kazimierza Klimczaka, Proboszcza Parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Krakowie-Mydlnikach. W swoich wypowiedziach, zwracał on niejednokrotnie uwagę parafian na to, że górale oprócz pięknych, świeckich strojów regionalnych, mają też piękne, charakterystyczne dla ich terenów stroje liturgiczne – ornaty góralskie. Pytał : dlaczego krakowiacy, oprócz pięknych, barwnych strojów świeckich, nie mają dotąd ornatów krakowskich?
Pytanie to wybrzmiało również w trakcie Odpustu Parafialnego w 2023r. i znalazło odpowiedź w natchnieniu, aby się tym zająć. Zainspirowane tą myślą Dorota Sikora oraz Pani Barbara Miszczyk – Prezes Towarzystwa Przyjaciół Bronowic, podjęły poszukiwania zmierzające do wypracowania wzoru takiego ornatu krakowskiego, sporządzenia jego projektu oraz znalezienia wykonawcy. Poszukiwanie napotkały niestety na trudności. Okazało się bowiem, że dotąd nikt nie opracował wzoru takiego ornatu. Istniejące pracownie stroju regionalnego ( a nawet siostry zakonne ), mające wiele zleceń, odmawiały zajęcia się tym wyzwaniem. Pani Barbara Miszczyk – znająca poprzez Towarzystwo Przyjaciół Bronowic wiele osób, nawiązała zatem kontakt z Panią Marią Gawrońską – kulturoznawcą, prowadzącą Warsztaty Stroju Bronowickiego, przy Towarzystwie Przyjaciół Bronowic, z Panią Katarzyną Bruzda-Lecyk – artystką-plastyk oraz Panem Jackiem Pachem – prowadzącym pracownię stroju liturgicznego. W ten sposób powstał „Zespół Ornatowy”, mający za zadanie wypracowanie koncepcji ornatu krakowskiego, a następnie jego wykonanie. Zespół ten zbierał się kilkakrotnie, w okresie od listopada 2023r. do marca 2025r. W trakcie tych spotkań dokonywano stopniowego precyzowania koncepcji ornatu krakowskiego – jaki wzór, jakie elementy stroju regionalnego powinien zawierać. Ścierały się różne pomysły i warianty rozwiązania.
Pierwszy projekt ornatu krakowskiego – wzorowany na gorsecie bronowickim – opracowała w styczniu 2024r. Pani Katarzyna Bruzda-Lecyk. Następnie, w czerwcu 2024r. Pan Jacek Pach, przedstawił projekt ornatu krakowskiego, nawiązujący ornamentyką do ornatów barokowych. Pojawiła się jednak myśl, że ornat krakowski – aby był rozpoznawalny, powinien zawierać cechę charakterystyczną, typową dla naszego regionu, jakoś wyróżniającą go. Takim elementem są np. pawie pióra. Powstała koncepcja, aby w projekcie ornatu krakowskiego, w ornamentykę charakterystyczną dla kobiecego stroju bronowickiego „wpleść” motyw pawich piór – kojarzonych ze strojem męskim . Opracowania takiej wersji ornatu krakowskiego podjął się Pan Jacek Pach, wraz z współpracującą z nim Panią Julią Skrzyńską, z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Na spotkaniu Zespołu Ornatowego w styczniu 2025r., Pan Jacek Pach przedstawił swoją koncepcję wzoru zdobiącego ornat krakowski. Następnie, na spotkaniu w marcu 2025r. – przedstawił opracowany przez Panią Julię Skrzyńską projekt tego ornatu. W pierwszej wersji, projekt ten przewidywał umieszczenie z przodu ornatu ( na piersiach ) wizerunku Matki Bożej Nieustającej Pomocy, a na plecach – symbolu ” IHS”. Po rozważeniu jednak, że w takiej wersji ornat byłby typowo maryjny i jako taki – byłby noszony tylko w święta maryjne, przyjęto wersję, umieszczenia z przodu symbolu „M” oraz z tyłu – „IHS”, co pozwala na bardziej uniwersalne wykorzystanie ornatu. Projekt ten został w dniu 23.04.2025r. przedstawiony Księdzu Kazimierzowi Klimczakowi i przez niego zaakceptowany, stając się podstawą do podjęcia przez Pana Jacka Pacha prac wykonawczych.
W dniu 9 listopada 2025r. , Pan Jacek Pach przedstawił wyhaftowany wzór przodu ornatu, a następnie, w grudniu 2025r. – został ukończony haft tyłu ornatu. W styczniu 2026 – został uszyty ornat, naszyte na nim pasy z wyhaftowanym wzorem oraz został wykonany tzw. „szamerunek” -tj. pas zdobień ( nawiązujący do stroju bronowickiego ) z czerwonych koralików i złotego sznureczka, biegnący wzdłuż wyhaftowanych wzorów oraz wokół brzegów ornatu. Należy powiedzieć, że ornat wraz z jego bogatą ornamentyką, nawiązującą do tradycyjnego stroju krakowskiego – w szczególności – bronowickiego, został wykonany z wielkim artyzmem, finezją i kunsztem, z misternym haftem ręcznym ( z zastosowaniem „cieniowania” haftowanych np. płatków kwiatów, dającego efekt wyrazistości } i zdobieniem wykonanym specjalnymi nićmi sprowadzanymi z Włoch i Hiszpanii, zawierającymi prawdziwe złoto i srebro.
W pokryciu kosztów wykonania tego, pierwszego ornatu krakowskiego, partycypowało 55 osób – z Parafii Kraków-Mydlniki, z Bronowic, Krakowa, a nawet z innych terenów Polski. Zaczynaliśmy od początkowego 1000zł., z niepokojem – czy zdołamy zgromadzić kwotę potrzebną na pokrycie kosztów realizacji tego przedsięwzięcia. To była próba ufności ! Nie ogłaszaliśmy publicznej zbiórki na poczet wykonywanego ornatu, aby uniknąć ewentualnego hejtu . Wiadomość o tej, podjętej inicjatywie, upowszechniliśmy w gronie przyjaciół i znajomych. A jednak wiadomość się rozeszła i zaczęły napływać ofiary na ten cel – większe i mniejsze. Niektóre były szczególnie cenne i wzruszające, np. kwota ofiarowana przez pewną bardzo niepełnosprawną, wspaniałą osobę, która prosiła, aby jej ofiara posłużyła na wykonanie bodaj jednego kwiatuszka na ornacie! Pewien pan rzekł natomiast: „cóż ja emeryt mogę dać” i – poszedł i wśród znajomych na osiedlu pozbierał po 100zł., przynosząc na ornat – 1000zł (wraz ze staranną listą) !.
Wykonanie tego -pierwszego w historii – ornatu krakowskiego, to ogromna zasługa Pana Jacka Pacha i jego wielkiego daru artystycznego, dzięki któremu to co niemożliwe – stało się możliwe ! Wielki udział w tym dziele miała także Pani Maria Gawrońska – specjalistka od stroju krakowskiego, która przez swoje fachowe rady nadała pracom nad ornatem krakowskim właściwy kierunek. Ogromna rola i zasługa w zrealizowaniu wyzwania, jakim był ornat krakowski, przypada Pani Barbarze Miszczyk – jej cichej obecności, taktowi, wyrozumiałości, cierpliwości oraz zmysłowi dyplomacji jednoczącym nas, gdy mieliśmy różnice zdań i rozbieżne tendencje oraz pozwalającym wypracować zgodne stanowisko.
Cenne uwagi dotyczące wyglądu ornatu krakowskiego ( np. uwzględnienie we wzorze ornatu motywu pawich piór, będących rozpoznawalnym elementem męskiego stroju krakowskiego ), wnosił w trakcie prac nad tym ornatem, Ksiądz Kanonik Kazimierz Klimczak. Od 2025r. do Zespołu Ornatowego, dołączyła Pani Krystyna Piotrowska, która dzięki swojej mądrości, życzliwości i otwartości oraz talentowi pedagogicznemu, wniosła wiele dobra do prac nad ornatem krakowskim. Przychodziły czasem okresy kryzysów i zwątpień wobec niezrozumienia, nieufności, czy podważania sensu podjętej inicjatywy. Wtedy, jakoś opatrznościowo nadchodziła pomoc – np. w postaci przysłanego zdjęcia uśmiechniętego Ojca św. Jana Pawła II, z napisem : „Pamiętaj, masz w sobie dobro, które pokona każdą przeszkodę”. Pomocą były też słowa, które kiedyś usłyszałam od Księdza Kazimierza Klimczaka : „ Wielkie dzieła rodzą się w bólu” oraz „Kto wytrwa do końca, ten będzie zbawiony”(Mt 24.13).
Główny etap uzgodnienia projektu oraz wykonania pierwszego ( nie tylko w Krakowie i jego regionie, ale chyba i w Polsce ) ornatu krakowskiego, przypadł na rok 2025 – Jubileuszowy Rok Nadziei, a ”nadzieja zawieść nie może” ( Rz. 5,5 ). I nadzieja nie zawiodła – ornat powstał i może będzie zachętą do wykonywania następnych – na chwałę Panu Bogu, Matce Bożej i Ojczyźnie. Efektem nie zamierzonym, a powstałym przy okazji wykonywania tego ornatu, stała się piękna społeczna integracja i wzajemne otwarcie osób, które dotąd znały się tylko z widzenia, a nawet – były sobie nie znane. Panu Bogu za to dzięki i za możliwość zobaczenia tyle dobra i wartości w ludziach, różniących się wiekiem, statusem społecznym, czy poglądami. Magnificat !
Dorota Sikora
Dziękujemy wszystkim zaangażowanym w powstanie ornatu krakowskiego. Bóg zapłać tym, którzy złożyli swoje ofiary na pokrycie kosztów ornatu. Poświęcenie ornatu 15.02.2026 na Mszy Świętej o godz. 9.00.